VELIKA PLANA SRBIJA

facebook facebook

Velika Plana

ISTORIJSKI RAZVOJ KRAJA VELIKE PLANE

Povoljni geografski uslovi omogućili su nastanak ljudskih naseobina na teritoriji sadašnje opštine Velika Plana od praistorije, preko antike, srednjeg veka do današnjih dana. To potvrđuju brojni nalazi materijalne kulture. Zbog čestih menjanja lokacija mesta, istorijski izvori se nalaze na širokom prostoru. Pošto nije vršeno sistematsko iskopavanje, o praistoriji se može govoriti samo na osnovu slučajnih nalaza.

Prvi tragovi čoveka u široj okolini opštine Velika Plana potiču iz neolita, mlađeg kamenog doba. Selo Radovanje (gde je ubijen srpski vožd Karađorđe Petrović) sačuvalo nam je jedan neolitski bat od belog kamena peščara. U blizini ovog slučajnog nalaza, na padinama Karaule, pronađeno je nekoliko fragmenta kamenih sekira.

Velika Plana i njen kraj bili često na putu seoba brojnih plemena sa severa na jug, iz srednjeg Podunavlja na Balkan. Iz vremena čestih migracija, iz bronzanog doba, datira jedna šakasta grivna tipa Juhor, pronađena u Starom Selu.

Gvozdeno doba predstavlja period formiranja etničkih grupacija Ilira i Tračana. Tada su doline Velike Morave naseljavali Tribali, etnička grupacija smeštena između ovih plemenskih skupina (kraj VI i početak V veka p.n.e.). Miloševac nam je iz tog vremena dao jedan nalaz tipa Mramorac. U Lozoviku je pronađena kraterasta posuda sa dve auske na blago ispupčenom trbuhu, koja datira iz halstata.

Krajem IV veka p.n.e. u dolini Velike Morave nastanjuju se Kelti, koji lako pokoravaju domoroce. Njihovi ostaci nađeni su u selu Saraorci, na lokalitetu Majdan (bronzani mač Basarabi grupe). U selu Rakinac pronađeni su mnogi keramički fragmenti iz bronzanog doba.

Najznačajniji nalazi iz rimskog doba su vodovodne cevi, verovatno iz IV veka, pronađeni na velikoplanjanskom lokalitetu Crkvina. Svedočanstva rimske kulture nalazimo i u mestima Staro Selo (tri bronzane figurine, ostaci termi u potezu Mlaka), Novo Selo(rimske opeke na groblju Zaovo), Krnjevo, Miloševac i Lozovik.

U velikoplanjanskom kraju promenjeno je nekoliko srednjovekovnih gospodara. U njegovoj blizini nalazila se i srpska prestonica Nekudim. Najznačajniji kulturno-istorijski spomenik u ovom kraju je manastir Koporin, zadužbina despota Stefana Lazarevića.

Posle pada Srpske despotavine (1459) srpsko stanovništvo je proređivano i seobama i odvođenjem u ropstvo. Po turskim tefterima, selo Livadica bilo je najveće naselje u široj okolini. Ostala veća sela bila su Lozovik, Miloševac, Dervent (Staro Selo) i Markovac.

Stanovništvo velikoplanjanskog kraja aktivno je učestvovalo i pomagalo Prvi srpski ustanak i Drugi srpski ustanak. Najviše su se isticali Stojko Krivokuća iz sela Adžibegovac(Staro Selo), Milovan Stojadinović iz Velike Plane i Stojan Ćirković iz sela Krnjevo.

STANOVNIŠTVO

Stanovništvo opštine je raznorodno, doseljavano iz raznih krajeva, sa raznih geografskih i etničkih prostora. Najviše je došlo sa Kosava i Crne Gore, a pojedina sela zahtevaju migracije iz Bugarske i Homolja. Porodice su dolazile različitim putevima, grupno ili pojedinačno.

STATUS OPŠTINE

Velika Plana i njena sela su u administrativnom pogledu pripadala smederevskoj nahiji, odnosno okrugu. Godine 1869. dobili su svoj srez, velikooraški, sa sreskom kancelarijom u Velikom Orašju. Posle Drugog svetskog rata (1947) promenjen je naziv u Pomoravski srez. Godine 1956. uveden je komunalni sistem, odnosno ukinute su seoske opštine. Posle devet godina konačno je formirana opština Velika Plana (http://www.velikaplana.org.rs/) sa mesnim zajednicama. Stanovnici ondašnjeg velikooraškog sreza učestvovali su u svim oslobodilačkim ratovima od 1876. do 1915. godine. Na njegovim prostorima dogodila su se dva boja, 24. oktobra 1915. Radovanjski boj i 12. aprila 1941. borba 18. pešadijskog puka jugoslovenske vojske u selu Markovac, Novom Selu i Starom Selu. Velika Plana je oslobođena 10. oktobra 1944. godine.

PRIVREDA

U periodu od Drugog svetskog rata Velika Plana je bila poznata po klaničnoj industriji. Posle Drugog svetskog rata u Velikoj Plani se osavremenjuju ciglana "Progres", fabrika namestaja "Zvezda", "IPK Srbija 10.oktobar - industrija mesa Plana", "Perkon", mlinsko-pekarsko i trgovačko preduzeće "Napredak", "Goša-montaža", štamparija i mnoga druga preduzeća i prodavnice.

TURIZAM

Velika Plana ima velike mogućnosti u oblasti turizma i ugostiteljstva, ponajviše zbog značajnih kulturno-istorijskih spomenika, a najznačajniji su manastir Koporin, prvo grobno mesto Karađorđa Petrovića i Crkva Zahvalnica i stare crkve brvnare iz XVIII i XIX veka (Pokajnica, stare crkve u Krnjevu i Lozoviku). Najznačajniji segment u ponudi i razvoju turizma ovog kraja svakako predstavlja etno selo "Moravski konaci". (Delovi teksta preuzeti sa Vikipedije)